Samen met m’n Poolse gastheer loop ik door koud en nat Krakow, op weg naar het
Schindlermuseum. Dat is een belevingsmuseum over de nazipropaganda en de Jodenvervolging in Krakow voor en tijdens de tweede wereldoorlog. Voor morgen staat een bezoek aan voormalig concentratiekamp Auschwitz op het programma.

Het gebouw is moeilijk te vinden en niemand kent het museum of weet waar het is. Ik snap er niets van. Bij ons is een plek waar geld te verdienen valt goed aangegeven.
“Ja, maar zij zijn, net als ik, antisemiet”, zegt Pavel. “Hoezo?”, vraag ik verbijsterd. “Dan kun je toch .

wel weten waar een museum is en hoe kun je dat nu zijn?”

Het is doodstil in het museum. Iedereen loopt verbijsterd rond. Pavel en ik treffen elkaar weer bij de uitgang. Zwijgend lopen we terug naar het centrum. Als we achter een drankje zitten zegt hij: “Nu heb ik het met mijn eigen ogen gezien. Ik wist van niets. Ik ben opgegroeid onder de Russen en we hadden geen andere informatie. Dus geloof je wat je verteld wordt.”

Ik doe m’n best om me voor te stellen wat het is om op te groeien onder een bezetter, geen vrijheid te hebben om te lezen wat je wilt, te horen of te geloven waar je voor kiest. Niet te kunnen kiezen vanuit meer soorten informatie. Niet te kunnen discussiëren met anders denkenden en jezelf te confronteren met tegenstrijdigheden en je eigen denken te ontwikkelen.

Het lukt me niet. Ik weet niet beter dan dat ik die vrijheid en ruimte heb en altijd gehad heb.
Wat ik herken is de vanzelfsprekendheid dat wat je voor waar aanneemt, ook echt jouw waarheid is.
Ik denk aan alle angst en haat die gezaaid wordt, overal ter wereld, door allerlei groeperingen. Angst en haat die voor waar aangenomen wordt. Die ‘waarheid’ die gebruikt wordt om geweld, oorlog, dood en verderf te verdedigen en goed te praten.

Ik realiseer me hoeveel ik voor waar aanneem. Vanuit gemak, naïviteit, overtuiging en onbenul. Hoe gemakkelijk ik me laat beïnvloeden door de media. Hoe ik me bang laat maken en in de valkuil stap van haatgevoelens toestaan in mezelf.
Zeker, ik kan niet overal heen om zelf te onderzoeken en te checken, maar dan vraagt het dus om nog meer alertheid om iets voor waar aan te nemen. Om nog bewuster te zijn dat informatie gemanipuleerd wordt om mij iets te laten geloven wat ik misschien helemaal niet wil geloven.

Moeilijk? Hartstikke moeilijk. Maar misschien juist wel daarom extra de moeite waard om me er bewust van te zijn. En me bij voortduring af te vragen of ik iets of iemand napraat waar ik niets van weet of die ik niet ken. Ervoor zorgen dat ik geen informatie gebruik die ik niet gecheckt heb.

Maakt dat genieten van het leven onmogelijk? Nee, integendeel. Ik kan mijn zegeningen tellen en mijn integriteit koesteren en door wezenlijk nieuwsgierig te zijn, in beweging blijven.
En vooral op mijn eigen manier bijdragen aan bewustwording en het nemen van eigen verantwoordelijkheid.