Wie goed doet, goed ontmoet. We willen graag dat het leven eerlijk is. We willen dat als we goed voor onszelf zorgen – sporten, gevarieerd eten, niet roken, weinig drinken – we gezond zijn en blijven. Dan worden we oud en als we ook nog hard werken en vriendelijk zijn, hebben we zelfs recht op een gelukkig leven.

Het leven zit echter anders in elkaar. Of Darwin gelijk heeft of andere onderzoekers, is niet relevant. Het is niet altijd het sterkste dat overleeft, het is niet altijd het zwakste dat verliest. Alle species in de natuur hebben hun eigen wijzen om te overleven. Soms zijn dat inderdaad wijze manieren, terwijl andere manieren eigenlijk contraproductief zijn.

Productief is soms dankzij een contraproductieve handelswijze. Zoals bij trekvogels. Bepaalde soorten trekken altijd via het westen. Maar af en toe gaat een groepje jonge vogels via het oosten. Als ze niet aankomen krijgt de rest de bevestiging dat de oost-route niet goed is.
Productief betekent dat de manier van handelen ten goede komt aan de grote groep.

Contraproductief lijkt het handelsmerk van de mens te zijn. We zijn voor een belangrijk deel het contact met ons instinct kwijtgeraakt. In het algemeen worden intuïtie en kwetsbaarheid als soft en ongewenst bevonden.
Onze zintuigen worden bij voortduring misleid waardoor zij niet die informatie geven die we echt nodig hebben. Toen ik in Sri Lanka een training gaf, zei een deelneemster dat zij niet wist of zij mij kon vertrouwen omdat ik stonk. Ik schrok. Bij navraag bleek dat zij mijn lichaamsgeur niet kon ruiken omdat de geur van deodorant en zeep mijn lichaamsgeur overheerste.

Onrecht maakt velen boos en onmachtig. Alleen weten we niet altijd wat recht en onrecht zijn. Het zijn subjectieve begrippen. Onrecht betekent wat niet rechtvaardig, wat niet eerlijks is. We verwarren onrecht veelal met consequenties. Als je een olifant van dichtbij wilt fotograferen en je wordt vertrapt door die olifant, is het geen onrecht wat je aangedaan is. De olifant voelde zich bedreigd en verdedigde zichzelf. Je wilde wel het voordeel van je handelen maar niet de consequentie.

Gelijkwaardig zijn betekent niet gelijk zijn. We hebben als mens allemaal dezelfde waarde, maar we hebben zeker niet dezelfde kennis, vaardigheden of mogelijkheden. Op die ongelijkheid wordt maar al te vaak ook de waarde afgerekend. Zeer ten onrechte.
We hebben niet allemaal hetzelfde gevoel voor rechtvaardigheid, delen en zorg geven. Dat moet geleerd en ontwikkeld worden. Als dat niet gebeurt, krijg je graaien, ikke eerst en de rest kan stikke.

Breken en kiezen is een systeem waar dat prima mee kan. Als je niet de macht over beide hebt, is er sprake van rechtvaardigheid.
Als een kind mag breken en kiezen, zal het zich over het algemeen niet heel erg bezighouden met het zorgvuldig breken van de chocola in twee gelijke stukken. Het zal kiezen voor het grote stuk. Het zal ook vinden dat het in zijn recht staat. En dat desnoods met hand en tand verdedigen.
Maar als het kind alleen mag breken en het andere kind mag kiezen, dan is het heel anders.

Dan leer je zorgvuldig breken.
Dan leer dat je soms het kleine stuk krijgt en soms het grote.
Dan leer je dat kiezen betekent dat je soms kiest voor het kleine stuk.
Dan leer je dat, wil je de ander te vriend houden, je die soms grootmoedig het grote stuk geeft.
Dan leer je wat delen is.
Dan leer je wat rekening houden met is.
Dan leer je wat zorgen is. Zowel voor jezelf als voor de ander.

Zelfs al heb je het jong niet geleerd, kun je het als volwassenen alsnog leren.